ChatGPT özeti
Yazıya göre, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu, Dünya’dan 217 ışık yılı uzaklıktaki ve Jüpiter’in yaklaşık dört katı kütleye sahip HD 80606 b adlı “sıcak Jüpiter” gezegenini gözlemledi. Bu gezegen, yıldızının etrafında 111 günde tamamladığı son derece eliptik bir yörüngede hareket ettiği için zaman zaman yıldızına çok yaklaşarak aşırı ısınıyor. Araştırmacılar, Webb’in kızılötesi gözlemleri sayesinde gezegenin yıldızına en yakın konumundayken atmosfer sıcaklığının kısa sürede yaklaşık 611 derece arttığını ölçtü. Gözlemler ayrıca gezegenin yaydığı kızılötesi ışık üzerinden atmosferinin kimyasal yapısını inceleme fırsatı sundu; bilim insanları metan ve karbondioksit gibi gazların izlerini araştırıyor. Henüz ön sonuç niteliğindeki bu çalışma, daha önce Spitzer Teleskobu’nun başlattığı araştırmaları ileri taşıyarak bu sıra dışı dış gezegenin atmosferi ve kimyası hakkında çok daha ayrıntılı bilgiler sağlayabileceğini gösteriyor.
Jüpiter’in bulut tepeleri yaklaşık eksi 145 derecede seyreder. Peki astronomlar bir gezegene “sıcak Jüpiter” derken neyi kastediyor? HD 80606 b örneğinde bunun anlamı, yıldızı tarafından o kadar şiddetli kızdırılan bir gaz devi ki, NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu (JWST) sıcaklığının yaklaşık 600 derece yükseldiğini izledi. Jüpiter’in dört katı kütleye sahip ve Dünya’dan 217 ışık yılı uzaklıktaki gezegen, alabildiğine basık bir yörünge izleyerek yabancı bir dünyanın hava ve kimyasını gerçek zamanlı izlemek için ender bir test alanına dönüşüyor.
Sıcak Jüpiter Nedir?
Sıcak Jüpiterler, yıldızlarına çok yakın yörüngede dönen dev gezegenlerdir. Birçoğu bir yılı yalnızca birkaç günde, hatta saatlerde tamamlar. Sıkı yörüngeleri atmosferlerini kavurur ve daha küçük gezegenlere kıyasla daha fazla yıldız ışığı yansıttıkları ya da yaydıkları için teleskoplarla incelenmeleri daha kolaydır. HD 80606 b bu özel aileye ait olsa da alışılmış kalıbı kırıyor: yıldızına sabit bir yakınlıkta durmuyor. 111 günlük yörüngesi aşırı elips biçiminde; gezegen çok uzaktan tehlikeli bir yakınlığa savruluyor, ardından yeniden uzaklaşıyor.
NASA Jet İtki Laboratuvarı’ndan Tiffany Kataria, “Sıcak Jüpiterler zaten bildiğimiz en uç dış gezegenlerden bazıları olarak kabul edilir; ama bu popülasyon içinde bile HD 80606 b en uç olanlardan biri” diyor ve ekliyor: “Bu gezegenin son derece dışmerkezli yörüngesi tamamen farklı bir canavar yaratıyor.”
Benzer Haberler
Dünya, Jüpiter’in Uydusu Europa’ya Yaşam Taşımış Olabilir
Arkeologlar Stonehenge’in Ahşap “Prototipini” Bulmuş Olabilir
Kara Delik Sanılan Yıldızların Beslediği Bir “Nötrino Fabrikası”
Bilim İnsanları Otomobiller İçin Şimdiye Kadarki En Koyu Siyah Kaplamayı Geliştirdi
Yeni Teori: Evren Kendi Tarihini Uzay-Zamana Kaydediyor Olabilir
Oxford Fizikçileri ‘Schrödinger’in Kedisi’nin Yeni Bir Türünü Yarattı
Webb Kavrulmayı Nasıl Yakaladı?
Ekibin gözlemi adeta göksel bir pusu gibi zamanlaması gerekti. HD 80606 b yıldızına en yakın noktaya yalnızca her 111 günde bir ulaşıyor; Webb ise belirli bir hedefe ancak kendi yörüngesindeki belirli pencerelerde bakabiliyor. Araştırmacılar, Webb’in Orta Kızılötesi Aracı’nı (MIRI) kullanarak gezegeni yıldızına en yakın nokta olan periastron öncesinde, sırasında ve sonrasında izledi. Aynı anda gezegen, Webb’in bakış açısından yıldızın arkasına geçerek bir ikincil tutulma oluşturdu.
Bu tutulma temiz bir karşılaştırma sağladı: gezegen kaybolmadan önce Webb hem yıldızdan hem gezegenden gelen ışığı görüyordu; tutulma sırasında ise neredeyse yalnızca yıldızı gördü. Aradaki fark, gezegenin ısı bilgisini taşıyan kendi kızılötesi parıltısını ortaya çıkardı. Bu parıltıyı okumak için ekip, ışığı bileşen dalga boylarına ayıran spektroskopiyi kullandı.
Beklenenden Daha Da Uç
Şimdiye kadarki en net sonuç ısı sıçraması oldu: HD 80606 b yıldızına yaklaştıkça Webb, atmosferinin yörüngenin kısa bir bölümünde yaklaşık 611 derece (1.100 Fahrenheit) ısındığını ölçtü. Kataria, “Webb, gezegenin sıcaklık artışının Spitzer verilerine dayanarak öngördüğümüzden bile daha uç olduğunu gösterdi” diyor. Spektrumlar ayrıca gezegenin kimyasının bu ani kavrulmaya nasıl tepki verdiğini de gösterebilir; ekip metan ve karbondioksit gibi gazların imzalarını arıyor. Bu kimyasal sonuçlar hâlâ inceleniyor.
Henüz ön bulgular niteliğindeki sonuçlar, Pasadena’da düzenlenen Amerikan Astronomi Derneği’nin 248. toplantısında sunuldu. NASA’nın emekli Spitzer teleskobu HD 80606 b’yi ilk kez “kavrulmuş dış gezegen” olarak ünlü yapmıştı; Webb ise artık Spitzer’in sunamadığı kimyasal ayrıntıyı ekliyor. Cornell Astrofizik ve Gezegen Bilimi Merkezi’nden eş yazar Ryan Challener, “Bu tek veri setinden öğrenecek o kadar çok şey var ki, gerçekten daha yeni başlıyoruz” diyor.
Kaynak: ZME Science
Ne düşünüyorsun?